Dlaczego niektórzy w związku boją się bliskości, a inni – samotności? Dlaczego jedni w kłótni się wycofują, a inni gonią partnera, domagając się rozmowy? Odpowiedzi na te pytania daje teoria przywiązania – jedna z najlepiej zbadanych koncepcji w psychologii. W mojej pracy z parami i rodzinami w Bełchatowie bardzo często się do niej odwołuję.
Co to jest przywiązanie
Przywiązanie to głęboka, trwała więź emocjonalna z bliską osobą, która daje poczucie bezpieczeństwa. Dla małego dziecka figurą przywiązania jest zwykle rodzic lub inny opiekun. W dorosłym życiu taką rolę często pełni partner.
System przywiązania aktywuje się szczególnie wtedy, gdy czujemy zagrożenie, stres lub lęk. Wtedy szukamy bliskości i wsparcia osoby, z którą jesteśmy związani.
Czym jest teoria przywiązania i na czym polega
Teoria przywiązania (nazywana też teorią więzi) została stworzona przez brytyjskiego psychiatrę Johna Bowlby'ego w połowie XX wieku. Bowlby zauważył, że dzieci mają wrodzoną potrzebę bliskości z opiekunem, a jakość tej relacji ma ogromny wpływ na ich rozwój emocjonalny.
Teorię Johna Bowlby'ego rozwinęła Mary Ainsworth. Na podstawie obserwacji dzieci w tzw. „procedurze obcej sytuacji” opisała różne wzorce przywiązania. Później badacze pokazali, że style przywiązania ukształtowane w dzieciństwie mają wpływ na to, jak wchodzimy w relacje w dorosłości.
Jakie są podstawowe style przywiązania
W psychologii wyróżnia się zwykle cztery główne style przywiązania.
Bezpieczny styl przywiązania
Osoby o bezpiecznym stylu przywiązania czują się dobrze zarówno w bliskości, jak i w samodzielności. Potrafią prosić o pomoc, mówić o swoich potrzebach i radzić sobie ze stresem. Ufają, że bliska osoba będzie dostępna, a konflikty da się rozwiązać. Taki styl kształtuje się, gdy opiekun był przewidywalny, wrażliwy i odpowiadał na potrzeby dziecka.
Lękowy (lękowo-ambiwalentny) styl przywiązania
Jak zachowuje się osoba z lękowym stylem przywiązania? Często boi się odrzucenia i porzucenia, potrzebuje wielu zapewnień o uczuciach partnera, a brak odpowiedzi na wiadomość potrafi wywołać silny niepokój. W związku może być bardzo zaangażowana, ale też zazdrosna i łatwo zraniona. Ten styl często wiąże się z doświadczeniem opiekuna, który był dostępny niekonsekwentnie – raz blisko, raz daleko.
Unikający styl przywiązania
Na czym polega unikowy styl przywiązania? Osoby z tym stylem cenią niezależność i czują dyskomfort przy dużej bliskości emocjonalnej. W trudnych chwilach raczej się wycofują, niż szukają wsparcia. Partnerzy mogą odbierać je jako emocjonalnie niedostępne. Unikający styl przywiązania rozwija się często wtedy, gdy potrzeby emocjonalne dziecka spotykały się z chłodem lub odrzuceniem.
Zdezorganizowany (lękowo-unikający) styl przywiązania
Osoby o zdezorganizowanym stylu przywiązania jednocześnie pragną bliskości i się jej boją. Ich reakcje w relacjach mogą być trudne do przewidzenia – także dla nich samych. Ten styl jest najczęściej związany z doświadczeniem traumy, przemocy lub opiekuna, który był źródłem zarówno bezpieczeństwa, jak i lęku.
Jakie są „niebezpieczne” style przywiązania?
Psycholodzy mówią o stylach pozabezpiecznych – lękowym, unikającym i zdezorganizowanym. Nie oznacza to, że są „złe” ani że skazują na nieudane związki. To strategie, które kiedyś pomogły dziecku poradzić sobie w relacji z opiekunem. W dorosłym życiu mogą jednak utrudniać budowanie bliskich, stabilnych relacji.
Styl przywiązania w związku
Style przywiązania szczególnie wyraźnie widać w związkach. Częsty wzorzec to para, w której jedna osoba ma styl lękowy, a druga unikający. Im bardziej jedno z partnerów domaga się bliskości, tym bardziej drugie się wycofuje – i odwrotnie. Powstaje błędne koło: pogoń i ucieczka.
Zrozumienie własnego stylu przywiązania i stylu partnera pomaga zobaczyć, że za wieloma konfliktami nie stoi brak miłości, ale lęk – przed odrzuceniem albo przed utratą siebie.
Jak to wygląda w terapii par
W terapii par pomagam partnerom rozpoznać, jak ich wzorce przywiązania wpływają na wzajemne reakcje. Gdy para zaczyna rozumieć, że „gonienie” i „uciekanie” to dwa sposoby radzenia sobie z tym samym lękiem, łatwiej o zdrową relację opartą na zaufaniu.
Czy można zmienić styl przywiązania?
Tak. Styl przywiązania nie jest wyrokiem. Badania pokazują, że może się zmieniać pod wpływem nowych doświadczeń – stabilnego, wspierającego związku, a także psychoterapii. Mówi się wtedy o „wypracowanym bezpiecznym przywiązaniu”.
Pomagają w tym:
- świadomość własnych reakcji i ich źródeł,
- rozwijanie mentalizacji – zdolności do rozumienia siebie i innych (przeczytaj artykuł o mentalizacji),
- bezpieczna relacja terapeutyczna, w której można doświadczyć innego sposobu bycia w bliskości,
- otwarta komunikacja z partnerem o potrzebach i lękach.
Teoria przywiązania a wychowanie dzieci
Teoria przywiązania ma też ogromne znaczenie dla rodziców. Dziecko potrzebuje opiekuna, który jest dostępny, zauważa jego emocje i pomaga je regulować. Nie chodzi o bycie idealnym rodzicem – wystarczy być „wystarczająco dobrym”, czyli takim, który naprawia błędy i wraca do kontaktu po trudnych chwilach. W terapii rodzinnej często pracujemy właśnie nad odbudową bezpiecznej więzi między rodzicami a dziećmi.
Podsumowanie
Teoria przywiązania pomaga zrozumieć, dlaczego w bliskich relacjach reagujemy tak, a nie inaczej. Style przywiązania – bezpieczny, lękowy, unikający i zdezorganizowany – kształtują się w dzieciństwie, ale można je zmieniać w dorosłości. Jeśli chcesz lepiej zrozumieć siebie i swój związek, zapraszam na konsultację w gabinecie w Bełchatowie lub online. Zadzwoń: 504 356 183.
