Terapia systemowa to jeden z najważniejszych nurtów współczesnej psychoterapii. Ukończyłam pięcioletnie szkolenie w Zakładzie Terapii Rodzin Collegium Medicum UJ w Krakowie i na co dzień pracuję w tym podejściu z parami, rodzinami i osobami dorosłymi w Bełchatowie. W tym artykule wyjaśniam, czym jest terapia systemowa, na czym polega i komu może pomóc.
Czym jest terapia systemowa
Psychoterapia systemowa opiera się na założeniu, że człowiek jest częścią większej całości – systemu. Najważniejszym systemem jest zwykle rodzina, ale może nim być także związek, grupa przyjaciół czy zespół w pracy. Członkowie systemu wzajemnie na siebie wpływają: zmiana w zachowaniu jednej osoby oddziałuje na wszystkich pozostałych.
Dlatego w nurcie systemowym trudności jednego z członków rodziny nie są traktowane jako „jego problem”. Terapeuta przygląda się temu, jaką funkcję pełni objaw w całym systemie rodzinnym i jakie wzorce relacji go podtrzymują.
Skąd wzięło się podejście systemowe
Systemowa teoria rodzin powstała w połowie XX wieku. Inspirowała się teorią systemów i obserwacją rodzin, w których jedna osoba zmagała się z poważnymi trudnościami psychicznymi. Terapeuci zauważyli, że praca z całą rodziną często przynosi lepsze efekty niż praca wyłącznie z jedną osobą. W Polsce szczególną rolę w rozwoju terapii rodzin odegrał ośrodek krakowski.
Na czym polega terapia systemowa
W terapii systemowej terapeuta nie szuka winnych i nie staje po niczyjej stronie. Zachowuje neutralność wobec wszystkich członków rodziny, a jednocześnie pomaga im zobaczyć sytuację z nowej perspektywy.
Najważniejsze elementy pracy terapeutycznej w nurcie systemowym to:
- patrzenie na problem w kontekście – relacji, historii rodziny, etapu życia,
- badanie wzorców komunikacji – kto z kim rozmawia, kto milczy, kto „łagodzi”, a kto „wybucha”,
- pytania cyrkularne – np. „jak myślisz, co czuje mama, kiedy tata wraca późno?”, które pomagają zrozumieć perspektywę innych,
- praca z rolami i granicami w rodzinie,
- szukanie zasobów – tego, co w rodzinie już działa i może pomóc w zmianie,
- przyglądanie się wzorcom międzypokoleniowym – temu, co przenosimy z rodzin pochodzenia.
Jak wygląda sesja terapii systemowej
Sesja terapii systemowej może odbywać się z całą rodziną, z parą lub z jedną osobą. Terapia systemowa rodzin zakłada zwykle spotkania co 2–4 tygodnie, trwające około 90 minut. Przerwy między sesjami są ważne – to wtedy rodzina wprowadza zmiany w codziennym życiu.
Na pierwszej konsultacji terapeuta poznaje rodzinę i to, z czym przychodzi. Następnie wspólnie ustala się cele terapii oraz to, kto będzie brał udział w kolejnych spotkaniach.
Komu pomaga terapia systemowa
Terapia systemowa pomaga w bardzo wielu sytuacjach. Najczęściej korzystają z niej:
- rodziny, w których pojawiają się konflikty, napięcia lub trudności wychowawcze,
- rodzice dzieci i nastolatków zmagających się z trudnymi emocjami, problemami w szkole, wycofaniem lub buntem,
- pary w kryzysie, z trudnościami w komunikacji – więcej przeczytasz o terapii par,
- rodziny w okresie zmiany – rozwodu, nowego związku rodzica, przeprowadzki, choroby lub straty,
- osoby dorosłe, które chcą zrozumieć, jak doświadczenia z rodziny pochodzenia wpływają na ich obecne relacje.
Terapia systemowa jest też stosowana jako ważne uzupełnienie leczenia m.in. zaburzeń odżywiania, depresji i uzależnień – wtedy rodzina staje się wsparciem w procesie zdrowienia.
Terapia systemowa rodzin a terapia indywidualna
Podejście systemowe można stosować również w pracy z jedną osobą. Terapeuta systemowy pomaga wtedy zobaczyć własne trudności w kontekście relacji – z partnerem, rodzicami, dziećmi. W moim gabinecie łączę perspektywę systemową z psychodynamiczną; więcej o tym przeczytasz na stronie psychoterapia indywidualna.
Terapia systemowa a inne nurty psychoterapii
W podejściu poznawczo-behawioralnym praca koncentruje się głównie na myślach i zachowaniach jednej osoby. Psychoterapia psychodynamiczna zagląda w głąb – w nieświadome mechanizmy i wcześniejsze doświadczenia. Terapia systemowa dodaje do tego perspektywę relacji: pyta nie tylko „co dzieje się w tobie?”, ale też „co dzieje się między wami?”.
Te podejścia nie wykluczają się. Wielu terapeutów – także ja – łączy perspektywę systemową z psychodynamiczną. Dzięki temu można zrozumieć zarówno wewnętrzny świat człowieka, jak i kontekst rodzinny, w którym żyje.
Przykład z praktyki
Wyobraźmy sobie rodzinę, w której nastolatek przestaje chodzić do szkoły. W podejściu indywidualnym skupilibyśmy się głównie na nim. W terapii systemowej zapytamy także: co dzieje się w rodzinie? Jak rodzice ze sobą rozmawiają? Czy w domu pojawiła się ostatnio jakaś zmiana? Często okazuje się, że trudność dziecka jest sygnałem napięcia, którego dorośli jeszcze nie nazwali. Kiedy rodzina zaczyna o tym rozmawiać, objaw traci swoją funkcję – i może ustąpić.
Ile trwa terapia systemowa
Czas trwania terapii zależy od problemu i celów rodziny. Terapia systemowa bywa stosunkowo krótka – czasem wystarcza kilka lub kilkanaście spotkań. W bardziej złożonych sytuacjach praca trwa dłużej. Długość terapii omawiamy na początku i regularnie do niej wracamy.
Rola terapeuty w terapii systemowej
Rola terapeuty polega na tworzeniu bezpiecznej przestrzeni, w której każdy członek rodziny może zostać wysłuchany. Terapeuta systemowy:
- dba o to, by nikt nie czuł się oskarżany,
- pomaga zatrzymać powtarzające się, destrukcyjne schematy,
- proponuje nowe sposoby rozmawiania o trudnych sprawach,
- wspiera rodzinę w odkrywaniu jej własnych rozwiązań.
Dobry terapeuta rodzinny pracuje pod stałą superwizją. Ja regularnie korzystam z superwizji i należę do Sekcji Naukowej Terapii Rodzin Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego.
Podsumowanie
Terapia systemowa pozwala spojrzeć na trudności nie jak na problem jednej osoby, ale jak na sygnał, że cały system – rodzina lub związek – potrzebuje zmiany. Dzięki temu często udaje się poprawić funkcjonowanie rodziny i relacje między jej członkami. Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej, zapraszam na stronę terapia rodzinna w Bełchatowie lub do kontaktu telefonicznego: 504 356 183.
